Flestir sem fara í saunu í sundlaugunum enda í kalda pottinum. Hér er hvað gerist í líkamanum þegar þú ferð beint úr hitanum í kuldann, og hvað rannsóknirnar segja um þessa samsetningu.
Kaldi potturinn eftir saunu kælir líkamann miklu hraðar en að standa í loftinu, snýr blóðrásinni við og vekur þig. Fyrir vikið verður næsta saunulota þægilegri. Hann er hins vegar ekki nauðsynlegur til að njóta ávinnings saunu, og margt sem sagt er um hann er lítið rannsakað.
Í saunu hækkar líkamshitinn, æðarnar í húðinni víkka, hjartað slær hraðar og blóðþrýstingurinn lækkar yfirleitt aðeins. Kalda vatnið snýr þessu við á örfáum sekúndum.
Í breskri rannsókn frá 2026 fóru 16 fullorðnir tvisvar í 15 mínútur í 85°C saunu með 10 mínútna hléi á milli. Þegar þeir fóru í 90 sekúndur í 20°C vatn í hléinu, sem er mun mildara en flestir kaldir pottar, var líkamshitinn hálfri gráðu lægri í lok seinni lotunnar (37,6°C í stað 38,0°C) og hjartslátturinn 108 slög á mínútu í stað 125. Fólki fannst seinni lotan þægilegri. Þetta er helsta ástæðan fyrir því að fara í kalt vatn á milli lotna.
Kuldinn fær æðarnar í húðinni til að dragast saman og blóðið leitar inn að kjarna líkamans. Blóðþrýstingurinn, sem lækkaði í saunu, hækkar þá snögglega. Í svissneskri rannsókn hækkaði slagbilsþrýstingurinn (efri talan) hjá öllum þátttakendum þegar þeir fóru í 12°C vatn eftir saunu. Þessi snöggu skipti eru það sem flestir finna sem „kikkið“.
Fyrstu sekúndurnar kemur kuldaviðbragð: þú grípur andann á lofti, andar hratt og hjartað tekur kipp. Líkaminn losar streituhormónið noradrenalín, sem skerpir athyglina. Það er ástæðan fyrir því að fólk kemur upp úr kalda pottinum með meiri orku en það fór ofan í hann.
Í pólskri rannsókn fóru 30 ungir karlar fjórum sinnum í 90°C saunu og eina mínútu í 10–11°C vatn eftir hverja lotu. Streituhormónið kortisól lækkaði úr 13,6 í 9,7. Enginn samanburðarhópur var, svo ekki er hægt að segja hvort það var saunan, kalda vatnið eða bæði.
Nei. Stóru finnsku rannsóknirnar sem tengja saunu við betri hjartaheilsu mældu hversu oft fólk fór í saunu, ekki hvernig það kældi sig á eftir. Ekkert bendir til þess að þú missir af ávinningi saunu ef þú kælir þig í sturtu eða útiloftinu í staðinn. Kaldi potturinn er fyrst og fremst góð leið til að kæla sig hratt og njóta fleiri lotna.
Margt sem sagt er um kalda pottinn kemur úr rannsóknum á köldu vatni einu og sér, ekki eftir saunu. Samantekt á 11 slembirannsóknum frá 2025 sýndi þetta:
Fólk fann fyrir minni streitu 12 klukkustundum eftir kalt bað, en hvorki strax á eftir né daginn eftir.
Í hollenskri rannsókn með rúmlega 3.000 manns voru þeir sem enduðu sturtuna á 30–90 sekúndum af köldu vatni 29% sjaldnar frá vinnu vegna veikinda. Þeir veiktust þó ekki sjaldnar, og fólk skráði veikindin sjálft.
Bólgumerki í blóði hækka tímabundið eftir kalt bað. Engar rannsóknir sýna að kaldi potturinn styrki ónæmiskerfið til lengri tíma.
Þá skaltu ekki fara í kalt vatn beint eftir lyftingar. Í rannsókn þar sem karlar fóru í kalt vatn í 10 mínútur eftir hverja lyftingaæfingu í 12 vikur juku þeir vöðvamassa og styrk minna en hinir. Það á ekki við um venjulega saunuferð á öðrum tíma.
Skiptin úr hita í kulda eru álag á hjartað, því blóðþrýstingurinn fer á örfáum sekúndum úr því að vera lágur í að vera hár.
Hér eru nokkrir staðir þar sem hægt er að fara beint úr saunu í kaldan pott eða sjóinn:
Þessar upplýsingar eru almennar og koma ekki í stað ráðgjafar læknis.